Alert Info

View google map

Built Heritage Cultural Landscape Living Cultures Bangkok Buildings and Development Utilities or Service Infrastructure Local conditions affecting physical fabric Management and institutional factors

Alternative title

มัสยิดบางอ้อ

Address

, Bang O, Bang Phlat, Bangkok, 10700

Coordinates

Latitude : 13.794704

Longitude : 100.511286

General environment and accessibility

มัสยิดบางอ้อตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันตก ในซอยจรัญสนิทวงศ์ แขวงบางอ้อ เขตบางพลัด อาคารมัสยิดวางตัวขนานกับแม่น้ำ ด้านหน้าหันสู่ริมน้ำเจ้าพระยา โดยมีบ้านเรือนชุมชนมุสลิมบางอ้อล้อมรอบทั้งสองข้าง เข้าถึงได้ทางบกผ่านถนนจรัญสนิทวงศ์และซอยย่อยในชุมชน และทางน้ำจากท่าน้ำตลอดแนวริมแม่น้ำ

Historical and local significance

มัสยิดบางอ้อมีประวัติตั้งแต่ช่วงต้นรัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ชาวมุสลิมย่านบางอ้อประกอบศาสนกิจร่วมกันบนแพก่อน จากนั้นมีการสร้างอาคารไม้ชั่วคราวทรงหกเหลี่ยมขึ้นในช่วงปลายสมัยรัชกาลที่ 5 เพื่อใช้เป็นสถานที่ทำละหมาด ต่อมาได้มีการสร้างเรือนไม้ทรงปั้นหยาแล้วเสร็จราวปี พ.ศ. 2449

ช่วงต้นรัชกาลที่ 6 ได้ก่อสร้างอาคารก่ออิฐถือปูนขึ้นและแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2462 ใช้เป็นอาคารมัสยิดบางอ้อมาจนถึงปัจจุบัน อาคารมัสยิดได้รับรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่นจากสมาคมสถาปนิกสยาม ปี พ.ศ. 2559

สถาปัตยกรรมผสมระหว่างศิลปะเรอเนซองส์ บาโรก โมกุล ปั้นหยา อาหรับ และเปอร์เซีย สร้างโดยช่างจีน อาคารชั้นเดียวก่ออิฐถือปูน ประดับลายปูนปั้นโดยรอบ หลังคาทรงปั้นหยา โดมสีเขียวบนหออะษาน ทางขึ้นหออะษานทั้งสองข้างเป็นบันไดวนไม้สัก อาคารแบ่งเป็น 2 ส่วน คือโถงด้านหน้าวางตัวขนานแม่น้ำ และอาคารส่วนละหมาดที่เอียงไปตามทิศกิบละฮ์

กิจกรรมชุมชน ได้แก่ “โครงการอาหารสานใจ” ซึ่งสืบทอดมรดกวัฒนธรรมอาหารโดยเชื่อมผู้สูงอายุกับเยาวชนในการถ่ายทอดตำรับอาหารดั้งเดิมของชุมชน

มัสยิดเป็นศูนย์กลางของชุมชนมุสลิมริมน้ำที่มีประวัติยาวนาน เชื่อมโยงกับบ้านเรือน ท่าน้ำ ซอย และวิถีชีวิตริมน้ำที่สะท้อนพหุวัฒนธรรมของย่านบางอ้อ

Previous research studies

• รางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น ปี พ.ศ. 2559 (สมาคมสถาปนิกสยาม)

• นิทรรศการในอาคารโรงเรียนบางอ้อศึกษา โครงการประวัติศาสตร์ท้องถิ่นย่านเก่าในกรุงเทพมหานคร

• 'บางอ้อ' สายใยมุสลิม ริมฝั่งเจ้าพระยา, The Active, 29 กันยายน 2566

• สุภาภรณ์ จินดามณีโรจน์, ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นย่านเก่าในกรุงเทพมหานคร, คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2554

• จดหมายขอให้ระงับและทบทวนโครงการถึงผู้ว่าฯ กทม. 18 พฤษภาคม 2569

• แถลงการณ์และเอกสารจากเวทีคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) 14 พฤษภาคม 2569

• เอกสารโครงการ แบบก่อสร้าง และงบประมาณ: โครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569)

• เอกสารประวัติศาสตร์ชุมชน ภาพถ่ายเก่า แผนที่เก่า โฉนดที่ดิน และคำบอกเล่าของผู้อาวุโสในชุมชน

Threats type

Buildings and Development, Utilities or Service Infrastructure, Local conditions affecting physical fabric, Management and institutional factors

Threats details

ภัยคุกคามหลักมาจากโครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569) มีแนวก่อสร้างทางเลียบหลังเขื่อนต่อเนื่องประมาณ 3.5 กิโลเมตร งบประมาณประมาณ 264,268,000 บาท

แนวก่อสร้างทางเลียบพาดผ่านทางด้านหน้า (ด้านริมน้ำ) ของมัสยิด ห่างจากตัวอาคารเจริญวิทยาคารประมาณ 1 เมตร และห่างจากตัวอาคารมัสยิดประมาณ 9 เมตร

ส่วนบ้านเรือนริมน้ำข้างมัสยิดตั้งอยู่ระหว่างหลังเขื่อน กทม. โดยแบบทางเลียบที่ กทม. ออกแบบไว้ 'สร้างทับ' ตัวบ้านเรือนริมน้ำโดยตรง ลึกจากแม่น้ำเจ้าพระยาเข้ามามากสุดประมาณ 36 เมตร หากก่อสร้างตามแบบจะต้องรื้อบ้านเรือนทิ้งก่อน

การเปิดทางเดินสาธารณะในระยะประชิดอาคารจะกระทบทัศนียภาพ พื้นที่ส่วนกลางของมัสยิดด้านริมน้ำ ความเป็นส่วนตัว และความปลอดภัยของชุมชน รวมถึงอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อฐานรากและโครงสร้างของอาคารประวัติศาสตร์ที่มีอายุกว่า 100 ปี

ผลกระทบต่อชุมชนและมรดกวัฒนธรรมโดยรวม:

ประการแรก: พื้นที่นี้มีบ้านเรือนเก่าแก่ สถาปัตยกรรมริมน้ำ ศาสนสถาน แหล่งประวัติศาสตร์ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับการตั้งถิ่นฐานและการใช้แม่น้ำเจ้าพระยามาอย่างต่อเนื่อง การก่อสร้างทางเลียบอาจเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างบ้านเรือนกับแม่น้ำ ท่าน้ำ ทางสัญจรเดิม และทัศนียภาพของชุมชน จนอาจกระทบต่อคุณค่าของภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต

ประการที่สอง: ชุมชนมีความกังวลต่อผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ความเป็นส่วนตัว และความปลอดภัยของผู้อยู่อาศัย โดยเฉพาะบ้านเรือนที่มีแนวริมแม่น้ำเป็นพื้นที่หน้าบ้านมาแต่เดิม การเปิดทางสัญจรสาธารณะในระยะประชิดแนวบ้านอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อทรัพย์สิน ความปลอดภัยของเด็กและผู้สูงอายุ ตลอดจนส่งผลต่อความสงบและความมั่นคงในการอยู่อาศัยของชุมชน

ประการที่สาม: พื้นที่ริมน้ำเจ้าพระยาเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำที่มีความอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของตลิ่ง ระดับน้ำ และชั้นดิน การก่อสร้างโครงสร้างต่อเนื่องเพิ่มเติมอาจเพิ่มภาระต่อพื้นที่ และจำเป็นต้องอาศัยการออกแบบ การควบคุมงาน และการบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง บ้านเรือน ศาสนสถาน และโครงสร้างป้องกันตลิ่งเดิมในพื้นที่ล้วนมีภาระการซ่อมแซมและดูแลรักษาอยู่แล้ว หากมีสิ่งก่อสร้างเพิ่มขึ้นโดยไม่มีการประเมินและแผนดูแลระยะยาวที่รอบด้าน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความมั่นคงของโครงสร้าง ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน รวมถึงภาระงบประมาณสาธารณะในอนาคต

ประการที่สี่: โครงสร้างทางเลียบที่อยู่เหนือหรือชิดแนวน้ำอาจก่อให้เกิดจุดอับและพื้นที่สะสมขยะ ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขอนามัย และเพิ่มภาระการบำรุงรักษา หากไม่มีระบบจัดการที่มีประสิทธิภาพและต่อเนื่อง

ข้อเรียกร้องของชุมชน: ชุมชนเห็นว่าโครงการดังกล่าวควรได้รับการทบทวนบนฐานของข้อมูลประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม วิศวกรรม และความต้องการของประชาชนในพื้นที่อย่างรอบด้าน โดยควรมีกระบวนการมีส่วนร่วมที่มีความหมาย การเปิดเผยข้อมูลโครงการ การประเมินผลกระทบต่อมรดกวัฒนธรรมและวิถีชีวิต รวมถึงการพิจารณาทางเลือกที่สามารถรักษาความปลอดภัย การใช้ประโยชน์พื้นที่ และคุณค่าของชุมชนริมน้ำไว้ร่วมกัน