Alert Info
Wat Chat Kaeo Chongkolni
Cultural Landscape Living Cultures Archaeological Site Bangkok Buildings and Development Utilities or Service Infrastructure Local conditions affecting physical fabric Other factor(s)
Alternative title
Wat Bang-aw, วัดบางอ้อ
Address
, Bang O, Bang Phlat, Bangkok, 10700
Coordinates
Latitude : 13.801207
Longitude : 100.514484
General environment and accessibility
วัดฉัตรแก้วจงกลณีตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันตก มีเนื้อที่ 13 ไร่ 14 ตารางวา เป็นวัดราษฎร์นิกายมหานิกาย เข้าถึงได้ทางบกผ่านถนนจรัญสนิทวงศ์และซอย 94 และทางน้ำจากริมแม่น้ำ
วัดตั้งอยู่ในชุมชนริมน้ำที่มีบ้านเรือนหลายสิบหลังคาเรือนแวดล้อม พระปรางค์ที่กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนโดดเด่นเป็นจุดสังเกตของชุมชน วัดทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทางจิตใจและวัฒนธรรมของชุมชนพุทธในย่านบางอ้อ
Historical and local significance
วัดฉัตรแก้วจงกลณีสร้างขึ้นก่อนการสถาปนากรุงเทพมหานครไม่นาน ประมาณ พ.ศ. 2330 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา พ.ศ. 2337 เป็นวัดที่มีประวัติยาวนานกว่า 230 ปี
ภายในวัดมีพระปรางค์สำคัญ คือ เจดีย์ทรงปรางค์องค์ใหญ่ ย่อมุม ยอดประดับนภศูล สันนิษฐานว่าสร้างสมัยรัชกาลที่ 5 โบราณสถานนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนจากกรมศิลปากร นอกจากนี้ยังมีพระพุทธรูปหยกที่เป็นที่เคารพสักการะของชุมชน
วัดฉัตรแก้วเป็นศูนย์เรียนรู้และสอนรำกระบี่กระบองให้กับเยาวชน ซึ่งเป็นการสืบทอดศิลปะการต่อสู้และวัฒนธรรมพื้นบ้านของไทย
ชุมชนระบุว่ามีเรือในกองเรือรบญี่ปุ่นสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 จำนวน 2 ลำ ฝังอยู่ใต้พื้นดินริมฝั่งในพื้นที่วัด ซึ่งหากยืนยันได้จะเป็นมรดกทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญยิ่ง (พิกัดโดยประมาณ 13.801248174600605, 100.51506192894507)
Previous research studies
• การขึ้นทะเบียนโบราณสถาน: พระปรางค์วัดฉัตรแก้วจงกลณี (กรมศิลปากร)
• คำบอกเล่าของตัวแทนชุมชนเกี่ยวกับจุดที่เรือรบญี่ปุ่น 2 ลำฝังอยู่ใต้ดินริมฝั่ง
• สุภาภรณ์ จินดามณีโรจน์, ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นย่านเก่าในกรุงเทพมหานคร, คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2554
• แถลงการณ์และเอกสารจากเวทีคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) 14 พฤษภาคม 2569
• จดหมายขอให้ระงับและทบทวนโครงการถึงผู้ว่าฯ กทม. 18 พฤษภาคม 2569
• เอกสารโครงการ แบบก่อสร้าง และงบประมาณ: โครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569)
• เอกสารประวัติศาสตร์ชุมชน ภาพถ่ายเก่า แผนที่เก่า โฉนดที่ดิน และคำบอกเล่าของผู้อาวุโสในชุมชน
Threats type
Buildings and Development, Utilities or Service Infrastructure, Local conditions affecting physical fabric, Other factor(s)
Threats details
ภัยคุกคามหลักมาจากโครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569) มีแนวก่อสร้างทางเลียบหลังเขื่อนต่อเนื่องประมาณ 3.5 กิโลเมตร งบประมาณประมาณ 264,268,000 บาท
แนวก่อสร้างพาดผ่านพื้นที่ริมน้ำด้านหน้าวัด ซึ่งเป็นบริเวณที่ชุมชนระบุว่ามีเรือรบญี่ปุ่นสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 จำนวน 2 ลำ ฝังอยู่ใต้ดินริมฝั่ง แบบทางเลียบที่ กทม. ออกแบบไว้ 'สร้างทับ' ตำแหน่งนี้โดยตรง ห่างจากเขตพระปรางค์ที่กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนประมาณ 97 เมตร
บ้านเรือนริมน้ำข้างวัดหลายสิบหลังคาเรือน ตั้งอยู่ระหว่างหลังเขื่อน กทม. โดยแบบทางเลียบ 'สร้างทับ' บ้านเรือนริมน้ำโดยตรง ลึกจากแม่น้ำเจ้าพระยาเข้ามามากสุดประมาณ 40 เมตร หากก่อสร้างตามแบบจะต้องรื้อบ้านเรือนทิ้งก่อน
การก่อสร้างอาจส่งผลกระทบต่อโบราณสถานที่ขึ้นทะเบียน (พระปรางค์) ทั้งด้านการสั่นสะเทือน ผลต่อชั้นดิน/ตลิ่ง และอาจทำลายหลักฐานทางประวัติศาสตร์ (เรือรบ) ที่ยังไม่ได้รับการสำรวจ/ขุดค้นอย่างเป็นทางการ
ผลกระทบต่อชุมชนและมรดกวัฒนธรรมโดยรวม:
ประการแรก: พื้นที่นี้มีบ้านเรือนเก่าแก่ สถาปัตยกรรมริมน้ำ ศาสนสถาน แหล่งประวัติศาสตร์ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับการตั้งถิ่นฐานและการใช้แม่น้ำเจ้าพระยามาอย่างต่อเนื่อง การก่อสร้างทางเลียบอาจเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างบ้านเรือนกับแม่น้ำ ท่าน้ำ ทางสัญจรเดิม และทัศนียภาพของชุมชน จนอาจกระทบต่อคุณค่าของภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต
ประการที่สอง: ชุมชนมีความกังวลต่อผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ความเป็นส่วนตัว และความปลอดภัยของผู้อยู่อาศัย โดยเฉพาะบ้านเรือนที่มีแนวริมแม่น้ำเป็นพื้นที่หน้าบ้านมาแต่เดิม การเปิดทางสัญจรสาธารณะในระยะประชิดแนวบ้านอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อทรัพย์สิน ความปลอดภัยของเด็กและผู้สูงอายุ ตลอดจนส่งผลต่อความสงบและความมั่นคงในการอยู่อาศัยของชุมชน
ประการที่สาม: พื้นที่ริมน้ำเจ้าพระยาเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำที่มีความอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของตลิ่ง ระดับน้ำ และชั้นดิน การก่อสร้างโครงสร้างต่อเนื่องเพิ่มเติมอาจเพิ่มภาระต่อพื้นที่ และจำเป็นต้องอาศัยการออกแบบ การควบคุมงาน และการบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง บ้านเรือน ศาสนสถาน และโครงสร้างป้องกันตลิ่งเดิมในพื้นที่ล้วนมีภาระการซ่อมแซมและดูแลรักษาอยู่แล้ว หากมีสิ่งก่อสร้างเพิ่มขึ้นโดยไม่มีการประเมินและแผนดูแลระยะยาวที่รอบด้าน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความมั่นคงของโครงสร้าง ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน รวมถึงภาระงบประมาณสาธารณะในอนาคต
ประการที่สี่: โครงสร้างทางเลียบที่อยู่เหนือหรือชิดแนวน้ำอาจก่อให้เกิดจุดอับและพื้นที่สะสมขยะ ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขอนามัย และเพิ่มภาระการบำรุงรักษา หากไม่มีระบบจัดการที่มีประสิทธิภาพและต่อเนื่อง
ข้อเรียกร้องของชุมชน: ชุมชนเห็นว่าโครงการดังกล่าวควรได้รับการทบทวนบนฐานของข้อมูลประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม วิศวกรรม และความต้องการของประชาชนในพื้นที่อย่างรอบด้าน โดยควรมีกระบวนการมีส่วนร่วมที่มีความหมาย การเปิดเผยข้อมูลโครงการ การประเมินผลกระทบต่อมรดกวัฒนธรรมและวิถีชีวิต รวมถึงการพิจารณาทางเลือกที่สามารถรักษาความปลอดภัย การใช้ประโยชน์พื้นที่ และคุณค่าของชุมชนริมน้ำไว้ร่วมกัน
Owner
วัดราษฎร์ นิกายมหานิกาย ภายใต้การกำกับของคณะสงฆ์และสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ
Responsible or associated agencies
• กรมศิลปากร — ผู้ขึ้นทะเบียนโบราณสถาน (พระปรางค์วัดฉัตรแก้วจงกลณี)
• กรุงเทพมหานคร (กทม.) — เจ้าของโครงการ
• สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กรุงเทพมหานคร — เจ้าของแปลน (แบบเลขที่ กอบ. 1/2569)
• สำนักงานเขตบางพลัด — หน่วยงานในพื้นที่
• คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) — จัดเวทีรับฟัง 14 พฤษภาคม 2569
• สยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์ — ผู้รับข้อมูลผ่านระบบมรดกที่เฝ้าระวัง