รายการมรดกที่เฝ้าระวัง
บ้านเขียว
มรดกสิ่งสรรค์สร้าง ภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรม โบราณสถาน กรุงเทพมหานคร สิ่งปลูกสร้างและการพัฒนา ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมหรือทางชีวภาพที่ส่งผลต่อโครงสร้างของแหล่งมรดก
ชื่ออื่น ๆ ที่ใช้เรียก
บ้านเขียวริมน้ำบางอ้อ
ที่อยู่
74 ซอยจรัญสนิทวงศ์ 80 เขตบางอ้อ แขวงบางพลัด กรุงเทพมหานคร 10700
พิกัด
ละติจูด : 13.791358
ลองจิจูด : 100.508718
สภาพแวดล้อมโดยทั่วไปและการเข้าถึง
บ้านเขียวตั้งอยู่ที่ 74 ซอยจรัญสนิทวงศ์ 80 แขวงบางอ้อ เป็นบ้านไม้ริมแม่น้ำเจ้าพระยาโดยตรง ด้านหน้าบ้านหันสู่แม่น้ำ เชื่อมโยงกับท่าน้ำและทางเดินริมน้ำตามวิถีชีวิตชุมชนริมน้ำดั้งเดิม
เข้าถึงทางบกผ่านซอยจรัญสนิทวงศ์ 80 และทางน้ำจากแม่น้ำเจ้าพระยา
ความสำคัญทางประวัติศาสตร์และท้องถิ่น
บ้านเขียวเป็นบ้านเรือนไม้ริมแม่น้ำที่มีอายุมากกว่า 140 ปี สร้างราว พ.ศ. 2429 (ก่อนเริ่มธุรกิจเรือของครอบครัว) โดยมีภาพถ่ายโบราณที่ระบุปี พ.ศ. 2435 เป็นหลักฐาน
เรือนปั้นหยาไม้สีเขียวพร้อมหน้าจั่วฉลุและลายขนมปังขิง สะท้อนรูปแบบสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นริมน้ำที่ผสมอิทธิพลตะวันตก มีคุณค่าในฐานะหลักฐานของวิถีชีวิตและการตั้งถิ่นฐานริมน้ำเจ้าพระยาในช่วงปลายยุคสมัยรัชกาลที่ 5
บ้านเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์วัฒนธรรมชุมชนริมน้ำบางอ้อที่ยังมีชีวิต เชื่อมโยงกับแนวบ้านเรือนริมน้ำ ท่าน้ำ ทางสัญจร และเครือข่ายทางสังคมของชุมชน ที่ดินอ้างอิงโฉนดเลขที่ 3613
อาคารมีอายุเกิน 100 ปี มีคุณสมบัติเบื้องต้นที่ควรพิจารณาขึ้นทะเบียนโบราณสถาน แต่ยังไม่ผ่านกระบวนการขึ้นทะเบียนของกรมศิลปากร
ประวัติการศึกษาที่ผ่านมา
• โฉนดที่ดินเลขที่ 3613 แขวงบางอ้อ — หลักฐานการถือครอง
• ภาพถ่ายโบราณบ้านเขียว ปี พ.ศ. 2435
• สุภาภรณ์ จินดามณีโรจน์, ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นย่านเก่าในกรุงเทพมหานคร, คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2554
• แถลงการณ์และเอกสารจากเวทีคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) 14 พฤษภาคม 2569 — ไฟล์: 20260514_จดหมาย_สิ่งที่ส่งมาด้วย_แถลงการณ์ 14 พ.ค. 69.pdf
• จดหมายขอให้ระงับและทบทวนโครงการถึงผู้ว่าฯ กทม. 18 พฤษภาคม 2569 — ไฟล์: 20260518_จดหมายขอให้ระงับและทบทวนโครงการถึงผู้ว่าฯกทม..pdf
• เอกสารโครงการ แบบก่อสร้าง และงบประมาณ: โครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569)
• เอกสารประวัติศาสตร์ชุมชน ภาพถ่ายเก่า แผนที่เก่า โฉนดที่ดิน และคำบอกเล่าของผู้อาวุโสในชุมชน
ประเภทของภัยคุกคาม
สิ่งปลูกสร้างและการพัฒนา, ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมหรือทางชีวภาพที่ส่งผลต่อโครงสร้างของแหล่งมรดก
รายละเอียดของภัยคุกคาม
ภัยคุกคามหลักมาจากโครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569) มีแนวก่อสร้างทางเลียบหลังเขื่อนต่อเนื่องประมาณ 3.5 กิโลเมตร งบประมาณประมาณ 264,268,000 บาท
เรือนตั้งอยู่ระหว่างหลังเขื่อน กทม. กับแนวโฉนดเลขที่ 5580 และแบบทางเลียบที่ กทม. ออกแบบไว้ 'สร้างทับ' ตำแหน่งเรือนโดยตรง หากก่อสร้างตามแบบจะต้องรื้อเรือนบ้านเขียวทิ้งก่อน (ระยะห่าง = 0 / แนวพาดทับตัวอาคาร)
นี่คือหนึ่งในกรณีที่มีความรุนแรงที่สุดในแนวโครงการ เพราะแบบก่อสร้างระบุชัดเจนว่าสร้างทับที่ตั้งของเรือนโดยตรง การดำเนินโครงการตามแบบจะส่งผลให้มรดกสถาปัตยกรรมที่มีประวัติศาสตร์โดยตรงกับสมัยรัชกาลที่ 5 ถูกทำลายโดยสิ้นเชิงและไม่สามารถกู้คืนได้ การรื้อถอนบ้านเขียวจะทำให้สูญเสียสถาปัตยกรรมริมน้ำที่มีอายุกว่า 140 ปี ซึ่งมีคุณค่าในฐานะหลักฐานทางประวัติศาสตร์ มรดกสถาปัตยกรรม และความทรงจำร่วมของชุมชน โดยไม่สามารถทดแทนได้
ผลกระทบต่อชุมชนและมรดกวัฒนธรรมโดยรวม:
ประการแรก: พื้นที่นี้มีบ้านเรือนเก่าแก่ สถาปัตยกรรมริมน้ำ ศาสนสถาน แหล่งประวัติศาสตร์ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับการตั้งถิ่นฐานและการใช้แม่น้ำเจ้าพระยามาอย่างต่อเนื่อง การก่อสร้างทางเลียบอาจเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างบ้านเรือนกับแม่น้ำ ท่าน้ำ ทางสัญจรเดิม และทัศนียภาพของชุมชน จนอาจกระทบต่อคุณค่าของภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต
ประการที่สอง: ชุมชนมีความกังวลต่อผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ความเป็นส่วนตัว และความปลอดภัยของผู้อยู่อาศัย โดยเฉพาะบ้านเรือนที่มีแนวริมแม่น้ำเป็นพื้นที่หน้าบ้านมาแต่เดิม การเปิดทางสัญจรสาธารณะในระยะประชิดแนวบ้านอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อทรัพย์สิน ความปลอดภัยของเด็กและผู้สูงอายุ ตลอดจนส่งผลต่อความสงบและความมั่นคงในการอยู่อาศัยของชุมชน
ประการที่สาม: พื้นที่ริมน้ำเจ้าพระยาเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำที่มีความอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของตลิ่ง ระดับน้ำ และชั้นดิน การก่อสร้างโครงสร้างต่อเนื่องเพิ่มเติมอาจเพิ่มภาระต่อพื้นที่ และจำเป็นต้องอาศัยการออกแบบ การควบคุมงาน และการบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง บ้านเรือน ศาสนสถาน และโครงสร้างป้องกันตลิ่งเดิมในพื้นที่ล้วนมีภาระการซ่อมแซมและดูแลรักษาอยู่แล้ว หากมีสิ่งก่อสร้างเพิ่มขึ้นโดยไม่มีการประเมินและแผนดูแลระยะยาวที่รอบด้าน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความมั่นคงของโครงสร้าง ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน รวมถึงภาระงบประมาณสาธารณะในอนาคต
ประการที่สี่: โครงสร้างทางเลียบที่อยู่เหนือหรือชิดแนวน้ำอาจก่อให้เกิดจุดอับและพื้นที่สะสมขยะ ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขอนามัย และเพิ่มภาระการบำรุงรักษา หากไม่มีระบบจัดการที่มีประสิทธิภาพและต่อเนื่อง
ข้อเรียกร้องของชุมชน: ชุมชนเห็นว่าโครงการดังกล่าวควรได้รับการทบทวนบนฐานของข้อมูลประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม วิศวกรรม และความต้องการของประชาชนในพื้นที่อย่างรอบด้าน โดยควรมีกระบวนการมีส่วนร่วมที่มีความหมาย การเปิดเผยข้อมูลโครงการ การประเมินผลกระทบต่อมรดกวัฒนธรรมและวิถีชีวิต รวมถึงการพิจารณาทางเลือกที่สามารถรักษาความปลอดภัย การใช้ประโยชน์พื้นที่ และคุณค่าของชุมชนริมน้ำไว้ร่วมกัน
ผู้ครอบครอง
เจ้าของ/ผู้ครอบครองบ้านในชุมชนริมน้ำบางอ้อ
หน่วยงานที่รับผิดชอบหรือเกี่ยวข้อง
• กรุงเทพมหานคร (กทม.) — เจ้าของโครงการ
• สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กรุงเทพมหานคร — เจ้าของแปลน (แบบเลขที่ กอบ. 1/2569)
• สำนักงานเขตบางพลัด — หน่วยงานในพื้นที่
• คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) — จัดเวทีรับฟัง 14 พฤษภาคม 2569
• สยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์ — ผู้รับข้อมูลผ่านระบบมรดกที่เฝ้าระวัง
