รายการมรดกที่เฝ้าระวัง

ดูแผนที่ google map

บ้านเหลือง

มรดกสิ่งสรรค์สร้าง ภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรม โบราณสถาน กรุงเทพมหานคร สิ่งปลูกสร้างและการพัฒนา ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมหรือทางชีวภาพที่ส่งผลต่อโครงสร้างของแหล่งมรดก

ชื่ออื่น ๆ ที่ใช้เรียก

บ้านขนมปังขิงมุสลิมบางอ้อ / บ้านตระกูลดำรงค์ผล

ที่อยู่

78 ซอยจรัญสนิทวงศ์ 84 เขตบางอ้อ แขวงบางพลัด กรุงเทพมหานคร 10700

พิกัด

ละติจูด : 13.793762

ลองจิจูด : 100.510646

สภาพแวดล้อมโดยทั่วไปและการเข้าถึง

บ้านเหลืองตั้งอยู่ที่ 78 ซอยจรัญสนิทวงศ์ 84 เป็นเรือนไม้สักสองชั้นทรงปั้นหยา หลังคาปีกผีเสื้อ ริมแม่น้ำเจ้าพระยา โดดเด่นด้วยชายคาและระเบียงไม้ฉลุลายขนมปังขิงอย่างละเอียด

เข้าถึงได้ทางบกผ่านซอยจรัญสนิทวงศ์ 84 ด้านหน้าเรือนหันสู่แม่น้ำเจ้าพระยา

ความสำคัญทางประวัติศาสตร์และท้องถิ่น

บ้านเหลืองสร้างราว พ.ศ. 2469 (อายุประมาณ 100 ปี) เป็นเรือนไม้สักโบราณของชุมชน “แขกแพ” หรือมุสลิมจากอยุธยา ที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานค้าขายไม้ซุงริมแม่น้ำเจ้าพระยาในยุครัชกาลที่ 5–6

ได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นบ้านขนมปังขิงของมุสลิมที่วิจิตรงดงามที่สุดในภาคกลาง ฝีมือช่างไม้ฉลุแกะลายบริเวณชายคา ช่องลม ระเบียง และซุ้มประตูโค้งอย่างละเอียดลออ ผนังสีเหลืองซีด โครงสร้างยังแข็งแรง

เป็นบ้านของตระกูล “ดำรงค์ผล” สืบทอดถึงรุ่นเหลน คือ คุณวจีพร ตานีพันธ์ (ดำรงค์ผล) และ น.พ. อนุสรณ์ ตานีพันธ์ สะท้อนความต่อเนื่องของครอบครัวมุสลิมพ่อค้าไม้ริมน้ำย่านบางอ้อ

อาคารมีอายุเกิน 100 ปี มีคุณสมบัติเบื้องต้นที่ควรพิจารณาขึ้นทะเบียนโบราณสถาน แต่ยังไม่ผ่านกระบวนการขึ้นทะเบียนของกรมศิลปากร

ประวัติการศึกษาที่ผ่านมา

• ภาพถ่ายขาวดำเก่า (บันไดโค้งด้านนอก) และภาพถ่ายสีราว 5 ปีที่แล้ว โดยคุณ Manat Yothasmutr

• บทความออนไลน์เกี่ยวกับบ้านเหลืองในฐานะบ้านขนมปังขิงมุสลิมภาคกลาง

• สุภาภรณ์ จินดามณีโรจน์, ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นย่านเก่าในกรุงเทพมหานคร, คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2554

• แถลงการณ์และเอกสารจากเวทีคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) 14 พฤษภาคม 2569 — ไฟล์: 20260514_จดหมาย_สิ่งที่ส่งมาด้วย_แถลงการณ์ 14 พ.ค. 69.pdf

• จดหมายขอให้ระงับและทบทวนโครงการถึงผู้ว่าฯ กทม. 18 พฤษภาคม 2569 — ไฟล์: 20260518_จดหมายขอให้ระงับและทบทวนโครงการถึงผู้ว่าฯกทม..pdf

• เอกสารโครงการ แบบก่อสร้าง และงบประมาณ: โครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569)

• เอกสารประวัติศาสตร์ชุมชน ภาพถ่ายเก่า แผนที่เก่า โฉนดที่ดิน และคำบอกเล่าของผู้อาวุโสในชุมชน

ประเภทของภัยคุกคาม

สิ่งปลูกสร้างและการพัฒนา, ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมหรือทางชีวภาพที่ส่งผลต่อโครงสร้างของแหล่งมรดก

รายละเอียดของภัยคุกคาม

ภัยคุกคามหลักมาจากโครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569) มีแนวก่อสร้างทางเลียบหลังเขื่อนต่อเนื่องประมาณ 3.5 กิโลเมตร งบประมาณประมาณ 264,268,000 บาท

เรือนตั้งอยู่ในแนวโฉนดเลขที่ 5568 แนวก่อสร้างพาดผ่านด้านหน้า (ด้านริมน้ำ) ห่างประมาณ 1 เมตร อาจกระทบตัวอาคาร โดยเฉพาะเชิงชาย/ระเบียงไม้ฉลุที่เป็นจุดเด่นทางสถาปัตยกรรมที่ไม่สามารถทดแทนได้

การเปิดทางเดินสาธารณะห่างแนวบ้านเพียง 1 เมตร จะเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างเรือนกับแม่น้ำ กระทบทัศนียภาพ ความเป็นส่วนตัว และการใช้พื้นที่หน้าบ้านที่เป็นวิถีชีวิตดั้งเดิมของชุมชนริมน้ำ

ผลกระทบต่อชุมชนและมรดกวัฒนธรรมโดยรวม:

ประการแรก: พื้นที่นี้มีบ้านเรือนเก่าแก่ สถาปัตยกรรมริมน้ำ ศาสนสถาน แหล่งประวัติศาสตร์ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับการตั้งถิ่นฐานและการใช้แม่น้ำเจ้าพระยามาอย่างต่อเนื่อง การก่อสร้างทางเลียบอาจเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างบ้านเรือนกับแม่น้ำ ท่าน้ำ ทางสัญจรเดิม และทัศนียภาพของชุมชน จนอาจกระทบต่อคุณค่าของภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต

ประการที่สอง: ชุมชนมีความกังวลต่อผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ความเป็นส่วนตัว และความปลอดภัยของผู้อยู่อาศัย โดยเฉพาะบ้านเรือนที่มีแนวริมแม่น้ำเป็นพื้นที่หน้าบ้านมาแต่เดิม การเปิดทางสัญจรสาธารณะในระยะประชิดแนวบ้านอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อทรัพย์สิน ความปลอดภัยของเด็กและผู้สูงอายุ ตลอดจนส่งผลต่อความสงบและความมั่นคงในการอยู่อาศัยของชุมชน

ประการที่สาม: พื้นที่ริมน้ำเจ้าพระยาเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำที่มีความอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของตลิ่ง ระดับน้ำ และชั้นดิน การก่อสร้างโครงสร้างต่อเนื่องเพิ่มเติมอาจเพิ่มภาระต่อพื้นที่ และจำเป็นต้องอาศัยการออกแบบ การควบคุมงาน และการบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง บ้านเรือน ศาสนสถาน และโครงสร้างป้องกันตลิ่งเดิมในพื้นที่ล้วนมีภาระการซ่อมแซมและดูแลรักษาอยู่แล้ว หากมีสิ่งก่อสร้างเพิ่มขึ้นโดยไม่มีการประเมินและแผนดูแลระยะยาวที่รอบด้าน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความมั่นคงของโครงสร้าง ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน รวมถึงภาระงบประมาณสาธารณะในอนาคต

ประการที่สี่: โครงสร้างทางเลียบที่อยู่เหนือหรือชิดแนวน้ำอาจก่อให้เกิดจุดอับและพื้นที่สะสมขยะ ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขอนามัย และเพิ่มภาระการบำรุงรักษา หากไม่มีระบบจัดการที่มีประสิทธิภาพและต่อเนื่อง

ข้อเรียกร้องของชุมชน: ชุมชนเห็นว่าโครงการดังกล่าวควรได้รับการทบทวนบนฐานของข้อมูลประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม วิศวกรรม และความต้องการของประชาชนในพื้นที่อย่างรอบด้าน โดยควรมีกระบวนการมีส่วนร่วมที่มีความหมาย การเปิดเผยข้อมูลโครงการ การประเมินผลกระทบต่อมรดกวัฒนธรรมและวิถีชีวิต รวมถึงการพิจารณาทางเลือกที่สามารถรักษาความปลอดภัย การใช้ประโยชน์พื้นที่ และคุณค่าของชุมชนริมน้ำไว้ร่วมกัน