Alert Info
Built Heritage Cultural Landscape Archaeological Site Bangkok Buildings and Development
Alternative title
เรือนปั้นหยามุขตารี / บ้านมุขตารี
Address
, Bang O, Bang Phlat, Bangkok, 10700
Coordinates
Latitude : 13.797940
Longitude : 100.513939
General environment and accessibility
เรือนปั้นหยาบ้านมุขตารีตั้งอยู่ระหว่างหลังเขื่อน กทม. กับแนวโฉนดเลขที่ 5561 บนที่ดินริมแม่น้ำเจ้าพระยาในซอยชุมชนบางอ้อ เรือนตั้งอยู่ในพื้นที่ที่แผนที่โฉนด (ใบต่อ) ระบุว่าเป็นที่มีการครอบครอง
เข้าถึงได้ทางบกผ่านซอยในชุมชนบางอ้อ เรือนหันหน้าสู่แม่น้ำ เชื่อมโยงกับชีวิตริมน้ำของชุมชน
Historical and local significance
เรือนปั้นหยาเป็นบ้าน 2 ชั้น หลังคาทรงปั้นหยา (ปัจจุบันดีดยกเป็น 3 ชั้น) สร้างติดแม่น้ำเจ้าพระยา บนที่ดินเดิมโฉนดเลขที่ 3590 ตำบลบางอ้อ อำเภอบางกอกน้อย ปัจจุบันโฉนดเลขที่ 5561
โฉนดเดิมเนื้อที่ 28 ไร่เศษ ออกเมื่อ 5 กันยายน รัตนโกสินทรศก 123 ในพระนามรัชกาลที่ 5 ต่อมา 24 สิงหาคม ศก.125 โอนขายให้เจ้าพระยาวรพงษ์พิพัฒน์ (เย็น) และ 19 เมษายน 2463 ขายให้นายอับดุลฮามิด บ้านบางอ้อ ซึ่งซื้อพร้อมเรือนปั้นหยาที่มีอยู่แล้ว จึงมีอายุไม่น้อยกว่า 105 ปี
นายอับดุลฮามิดต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นนายมิตร มุขตารี เป็นต้นตระกูลมุขตารี โอนที่ดินและเรือนสืบทอดจนถึงปัจจุบัน เรือนไม่เคยเคลื่อนย้ายที่ตั้ง ยังตั้งอยู่ที่เดิมตลอดมา มีคุณค่าเป็นพิเศษในฐานะหลักฐานการตั้งถิ่นฐานและประวัติโฉนดที่ดินสมัยรัชกาลที่ 5
อาคารมีอายุเกิน 100 ปี มีคุณสมบัติเบื้องต้นที่ควรพิจารณาขึ้นทะเบียนโบราณสถาน แต่ยังไม่ผ่านกระบวนการขึ้นทะเบียนของกรมศิลปากร
Previous research studies
• โฉนดที่ดินเลขที่ 3590 / 5561 แขวงบางอ้อ พร้อมบันทึกการโอนกรรมสิทธิ์ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5
• ภาพเรือนปั้นหยาและแปลนที่ตั้งเทียบกับแนวโครงการ
• สุภาภรณ์ จินดามณีโรจน์, ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นย่านเก่าในกรุงเทพมหานคร, คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2554
• แถลงการณ์และเอกสารจากเวทีคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) 14 พฤษภาคม 2569 — ไฟล์: 20260514_จดหมาย_สิ่งที่ส่งมาด้วย_แถลงการณ์ 14 พ.ค. 69.pdf
• จดหมายขอให้ระงับและทบทวนโครงการถึงผู้ว่าฯ กทม. 18 พฤษภาคม 2569 — ไฟล์: 20260518_จดหมายขอให้ระงับและทบทวนโครงการถึงผู้ว่าฯกทม..pdf
• เอกสารโครงการ แบบก่อสร้าง และงบประมาณ: โครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569)
• เอกสารประวัติศาสตร์ชุมชน ภาพถ่ายเก่า แผนที่เก่า โฉนดที่ดิน และคำบอกเล่าของผู้อาวุโสในชุมชน
Threats type
Buildings and Development
Threats details
ภัยคุกคามหลักมาจากโครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569) มีแนวก่อสร้างทางเลียบหลังเขื่อนต่อเนื่องประมาณ 3.5 กิโลเมตร งบประมาณประมาณ 264,268,000 บาท
เรือนตั้งอยู่ระหว่างหลังเขื่อน กทม. กับแนวโฉนดเลขที่ 5561 และแบบทางเลียบที่ กทม. ออกแบบไว้ (แบบเลขที่ กอบ. 1/2569) 'สร้างทับ' ตำแหน่งเรือนโดยตรง หากก่อสร้างตามแบบจะต้องรื้อเรือนปั้นหยาที่มีอายุไม่น้อยกว่า 105 ปีทิ้งก่อน (ระยะห่าง = 0 / แนวพาดทับตัวอาคาร)
นี่คือหนึ่งในกรณีที่มีความรุนแรงที่สุดในแนวโครงการ เพราะแบบก่อสร้างระบุชัดเจนว่าสร้างทับที่ตั้งของเรือนโดยตรง การดำเนินโครงการตามแบบจะส่งผลให้มรดกสถาปัตยกรรมที่มีประวัติศาสตร์โดยตรงกับสมัยรัชกาลที่ 5 ถูกทำลายโดยสิ้นเชิงและไม่สามารถกู้คืนได้
ผลกระทบต่อชุมชนและมรดกวัฒนธรรมโดยรวม:
ประการแรก: พื้นที่นี้มีบ้านเรือนเก่าแก่ สถาปัตยกรรมริมน้ำ ศาสนสถาน แหล่งประวัติศาสตร์ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับการตั้งถิ่นฐานและการใช้แม่น้ำเจ้าพระยามาอย่างต่อเนื่อง การก่อสร้างทางเลียบอาจเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างบ้านเรือนกับแม่น้ำ ท่าน้ำ ทางสัญจรเดิม และทัศนียภาพของชุมชน จนอาจกระทบต่อคุณค่าของภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต
ประการที่สอง: ชุมชนมีความกังวลต่อผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ความเป็นส่วนตัว และความปลอดภัยของผู้อยู่อาศัย โดยเฉพาะบ้านเรือนที่มีแนวริมแม่น้ำเป็นพื้นที่หน้าบ้านมาแต่เดิม การเปิดทางสัญจรสาธารณะในระยะประชิดแนวบ้านอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อทรัพย์สิน ความปลอดภัยของเด็กและผู้สูงอายุ ตลอดจนส่งผลต่อความสงบและความมั่นคงในการอยู่อาศัยของชุมชน
ประการที่สาม: พื้นที่ริมน้ำเจ้าพระยาเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำที่มีความอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของตลิ่ง ระดับน้ำ และชั้นดิน การก่อสร้างโครงสร้างต่อเนื่องเพิ่มเติมอาจเพิ่มภาระต่อพื้นที่ และจำเป็นต้องอาศัยการออกแบบ การควบคุมงาน และการบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง บ้านเรือน ศาสนสถาน และโครงสร้างป้องกันตลิ่งเดิมในพื้นที่ล้วนมีภาระการซ่อมแซมและดูแลรักษาอยู่แล้ว หากมีสิ่งก่อสร้างเพิ่มขึ้นโดยไม่มีการประเมินและแผนดูแลระยะยาวที่รอบด้าน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความมั่นคงของโครงสร้าง ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน รวมถึงภาระงบประมาณสาธารณะในอนาคต
ประการที่สี่: โครงสร้างทางเลียบที่อยู่เหนือหรือชิดแนวน้ำอาจก่อให้เกิดจุดอับและพื้นที่สะสมขยะ ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขอนามัย และเพิ่มภาระการบำรุงรักษา หากไม่มีระบบจัดการที่มีประสิทธิภาพและต่อเนื่อง
ข้อเรียกร้องของชุมชน: ชุมชนเห็นว่าโครงการดังกล่าวควรได้รับการทบทวนบนฐานของข้อมูลประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม วิศวกรรม และความต้องการของประชาชนในพื้นที่อย่างรอบด้าน โดยควรมีกระบวนการมีส่วนร่วมที่มีความหมาย การเปิดเผยข้อมูลโครงการ การประเมินผลกระทบต่อมรดกวัฒนธรรมและวิถีชีวิต รวมถึงการพิจารณาทางเลือกที่สามารถรักษาความปลอดภัย การใช้ประโยชน์พื้นที่ และคุณค่าของชุมชนริมน้ำไว้ร่วมกัน
Owner
ตระกูลมุขตารี — สืบทอดจากนายมิตร มุขตารี (เดิมชื่อนายอับดุลฮามิด) ถึงลูกหลานในปัจจุบัน
Responsible or associated agencies
• กรุงเทพมหานคร (กทม.) — เจ้าของโครงการ
• สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กรุงเทพมหานคร — เจ้าของแปลน (แบบเลขที่ กอบ. 1/2569)
• สำนักงานเขตบางพลัด — หน่วยงานในพื้นที่
• คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) — จัดเวทีรับฟัง 14 พฤษภาคม 2569
• สยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์ — ผู้รับข้อมูลผ่านระบบมรดกที่เฝ้าระวัง
