Alert Info

View google map

Cultural Landscape Living Cultures Bangkok Buildings and Development Utilities or Service Infrastructure Social/cultural uses of heritage Management and institutional factors

Alternative title

ชุมชนมัสยิดดารุลอิหฺซาน / ชุมชนบ้านเพชร

Address

, Bang O, Bang Phlat, Bangkok, 10700

Coordinates

Latitude : 13.802910

Longitude : 100.515494

General environment and accessibility

ชุมชนมัสยิดดารุลอิหฺซานตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา บนถนนจรัญสนิทวงศ์ 94 และ 94/1 เขตบางพลัด มีมัสยิดเป็นศูนย์กลาง ล้อมรอบด้วยบ้านเรือน อาคารอเนกประสงค์ อาคารเรียนศาสนา โรงเรียนอนุบาล โรงครัว และคลินิกชุมชน
เข้าถึงได้ทางเรือจากแม่น้ำเจ้าพระยา และทางเดินเท้าต่อเนื่องจากถนนจรัญสนิทวงศ์ ชุมชนมีระบบสัญจรเป็นทางเดินเท้าภายในที่เชื่อมโยงกลุ่มบ้านหลากยุคสมัยเข้าด้วยกัน

Historical and local significance

หลักฐานเชิงประจักษ์ของการก่อเกิดชุมชนมัสยิดดารุลอิหฺซานปรากฏชัดใน พ.ศ. 2471 เมื่อคหบดีมุสลิมย่านบางอ้อซื้อกรรมสิทธิ์ที่ดินริมน้ำจากเจ้าพระยาวรพงษ์พิพัฒน์ ขุนนางสมัยรัชกาลที่ 5 ก่อนขยายเป็นศูนย์กลางการค้าไม้ซุงที่เชื่อมต่อตระกูลมุสลิมตลอดแนวแม่น้ำเจ้าพระยา

จุดเริ่มต้นชุมชนมาจากเรือนแพ พัฒนาเป็นกลุ่มเรือนไม้บนเสาสูงริมน้ำ เชื่อมต่อด้วยระเบียงชานไม้ มีมัสยิดเรือนไม้เป็นศูนย์กลาง ต่อมาสร้างมัสยิดหลังปัจจุบันสไตล์อิสลามนวยุค วางผังแบบ “แกนทิศกิบละฮ์” มุ่งตรงสู่นครมักกะฮ์

ผังชุมชนสะท้อนวัฒนธรรมอิสลามที่ผสานกับความเป็นท้องถิ่นริมน้ำ มีพื้นที่เปิดโล่งฝั่งริมน้ำเชื่อมต่อกับสะพานและท่าเรือเดิม และพื้นที่ฝั่งถนนเป็นส่วนกลางต้อนรับ นับเป็นภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่หายากในกรุงเทพฯ ที่สามารถดำรงอยู่ควบคู่กับการเติบโตของเมืองได้อย่างสมบูรณ์

มีภาพถ่ายทางอากาศตั้งแต่ พ.ศ. 2489 แสดงวิวัฒนาการของชุมชน และภาพในอดีต (พ.ศ. 2522) และปัจจุบัน (พ.ศ. 2566)

Previous research studies

• มารียะห์ เราะห์มานี, เล่าเรื่องชุมชนมัสยิดดารุลอิหฺซาน, กรุงเทพฯ: มูลนิธิมัสยิดดารุลอิหฺซาน, 2566

• ภาพถ่ายทางอากาศชุมชน พ.ศ. 2489 (หอจดหมายเหตุแห่งชาติ)

• ภาพผลกระทบจากโครงการพัฒนาริมน้ำฯ Block 10 และ Block 11 — วิเคราะห์โดย อนิศ สุดเสริฐสิน

• สุภาภรณ์ จินดามณีโรจน์, ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นย่านเก่าในกรุงเทพมหานคร, คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2554

• แถลงการณ์และเอกสารจากเวทีคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) 14 พฤษภาคม 2569

• จดหมายขอให้ระงับและทบทวนโครงการถึงผู้ว่าฯ กทม. 18 พฤษภาคม 2569

• เอกสารโครงการ แบบก่อสร้าง และงบประมาณ: โครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569)

• เอกสารประวัติศาสตร์ชุมชน ภาพถ่ายเก่า แผนที่เก่า โฉนดที่ดิน และคำบอกเล่าของผู้อาวุโสในชุมชน

Threats type

Buildings and Development, Utilities or Service Infrastructure, Social/cultural uses of heritage, Management and institutional factors

Threats details

ภัยคุกคามหลักมาจากโครงการพัฒนาริมแม่น้ำเจ้าพระยา เขตบางพลัด (สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กทม. แบบเลขที่ กอบ. 1/2569) มีแนวก่อสร้างทางเลียบหลังเขื่อนต่อเนื่องประมาณ 3.5 กิโลเมตร งบประมาณประมาณ 264,268,000 บาท

แนวโครงการสวนสาธารณะริมน้ำพาดผ่านตลอดด้านหน้า (ด้านริมฝั่งตะวันออก) ของชุมชน ต่อเนื่องจากชุมชนวัดเทพากรทางทิศใต้ถึงแนวรถไฟฟ้าสายสีน้ำเงินทางทิศเหนือ

แบบทางเลียบที่ กทม. ออกแบบไว้ 'สร้างทับ' บ้านเรือนริมน้ำหลายหลังโดยตรง ลึกจากแม่น้ำเจ้าพระยาเข้ามามากสุดประมาณ 35 เมตร หากก่อสร้างตามแบบจะต้องรื้อบ้านเรือนริมน้ำหลายหลังคาเรือนทิ้งก่อน (ระยะห่าง = 0 เมตร / แนวพาดทับตัวอาคาร)

โครงการยังจะเปลี่ยนแปลงพื้นที่ส่วนกลางของมัสยิดด้านริมน้ำ ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญทางสังคม ศาสนา และประวัติศาสตร์ของชุมชน รวมถึงอาจทำลายผังชุมชนที่สะท้อน “แกนทิศกิบละฮ์” ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่ไม่สามารถทดแทนได้

ผลกระทบต่อชุมชนและมรดกวัฒนธรรมโดยรวม:

ประการแรก: พื้นที่นี้มีบ้านเรือนเก่าแก่ สถาปัตยกรรมริมน้ำ ศาสนสถาน แหล่งประวัติศาสตร์ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับการตั้งถิ่นฐานและการใช้แม่น้ำเจ้าพระยามาอย่างต่อเนื่อง การก่อสร้างทางเลียบอาจเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างบ้านเรือนกับแม่น้ำ ท่าน้ำ ทางสัญจรเดิม และทัศนียภาพของชุมชน จนอาจกระทบต่อคุณค่าของภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต

ประการที่สอง: ชุมชนมีความกังวลต่อผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ความเป็นส่วนตัว และความปลอดภัยของผู้อยู่อาศัย โดยเฉพาะบ้านเรือนที่มีแนวริมแม่น้ำเป็นพื้นที่หน้าบ้านมาแต่เดิม การเปิดทางสัญจรสาธารณะในระยะประชิดแนวบ้านอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อทรัพย์สิน ความปลอดภัยของเด็กและผู้สูงอายุ ตลอดจนส่งผลต่อความสงบและความมั่นคงในการอยู่อาศัยของชุมชน

ประการที่สาม: พื้นที่ริมน้ำเจ้าพระยาเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำที่มีความอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของตลิ่ง ระดับน้ำ และชั้นดิน การก่อสร้างโครงสร้างต่อเนื่องเพิ่มเติมอาจเพิ่มภาระต่อพื้นที่ และจำเป็นต้องอาศัยการออกแบบ การควบคุมงาน และการบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง บ้านเรือน ศาสนสถาน และโครงสร้างป้องกันตลิ่งเดิมในพื้นที่ล้วนมีภาระการซ่อมแซมและดูแลรักษาอยู่แล้ว หากมีสิ่งก่อสร้างเพิ่มขึ้นโดยไม่มีการประเมินและแผนดูแลระยะยาวที่รอบด้าน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความมั่นคงของโครงสร้าง ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน รวมถึงภาระงบประมาณสาธารณะในอนาคต

ประการที่สี่: โครงสร้างทางเลียบที่อยู่เหนือหรือชิดแนวน้ำอาจก่อให้เกิดจุดอับและพื้นที่สะสมขยะ ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขอนามัย และเพิ่มภาระการบำรุงรักษา หากไม่มีระบบจัดการที่มีประสิทธิภาพและต่อเนื่อง

ข้อเรียกร้องของชุมชน: ชุมชนเห็นว่าโครงการดังกล่าวควรได้รับการทบทวนบนฐานของข้อมูลประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม วิศวกรรม และความต้องการของประชาชนในพื้นที่อย่างรอบด้าน โดยควรมีกระบวนการมีส่วนร่วมที่มีความหมาย การเปิดเผยข้อมูลโครงการ การประเมินผลกระทบต่อมรดกวัฒนธรรมและวิถีชีวิต รวมถึงการพิจารณาทางเลือกที่สามารถรักษาความปลอดภัย การใช้ประโยชน์พื้นที่ และคุณค่าของชุมชนริมน้ำไว้ร่วมกัน