บทบาทเด่นชัดที่สุดประการหนึ่งของขุนนางสกุลบุนนาคที่ปรากฏในประวัติศาสตร์ คือบทบาทด้านการต่างประเทศ ด้วยตั้งแต่รัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จนถึงสมัยเปลี่ยนแปลงการปกครอง ขุนนางสกุลบุนนาคหลายท่านมีตำแหน่งราชการที่เกี่ยวข้องกับการต่างประเทศ ตั้งแต่เสนาบดีกรมท่า เสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศ ราชทูตพิเศษ และอัครราชทูต ซึ่งต้องติดต่อกับต่างประเทศทั้งการค้าขาย และทางพระราชไมตรีโดยตรง รวมทั้งเป็นกำลังสำคัญในคณะผู้เจรจาทำหนังสือสนธิสัญญาสำคัญ อาทิ “สนธิสัญญาเบอร์นีย์” และ “สนธิสัญญาเบาว์ริง” ในเวลาที่สยามเปิดประเทศต้อนรับคณะราชทูตจากนานาชาติ เมื่อรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอีกด้วย

ขุนนางสกุลบุนนาคเริ่มเข้ามามีบทบาทด้านการต่างประเทศครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. ๒๓๖๑ นายโฆเซ่ เดอ อัลบูเคอร์กี (Jose De Albuquerque) ผู้ว่าราชการเมืองมาเก๊า แต่งตั้งนายคาลอส เดอ ซิลเวียรา (Carlos De Silveira) เป็นราชทูตคุมเครื่องราชบรรณาการเข้ามาเจริญทางพระราชไมตรี พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจึงโปรดเกล้าฯ ให้เรือกำปั่นโปรตุเกสขึ้นมาจอดที่หน้าบ้านสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) ตั้งแต่ยังมีบรรดาศักดิ์เป็นพระยาสุริยวงศ์มนตรี จางวางมหาดเล็ก แล้วให้พระยาสุริยวงศ์มนตรี (ดิศ บุนนาค) เป็นผู้แทนฝ่ายสยาม จัดการต้อนรับ และติดต่อเรื่องการจำหน่ายสินค้าบนเรือกำปั่น รวมถึงการซื้อน้ำตาลทรายเพื่อบรรทุกออกไปจำหน่ายยังเกาะหมาก จนสำเร็จเรียบร้อย

และหลังจากนั้น บทบาทด้านการต่างประเทศของสกุลบุนนาคก็มีมากขึ้นเรื่อยๆ ทั้งด้วยเหตุของประสบการณ์ ทักษะ และหน้าที่ ตลอดจนสถานะ “พระบรมญาติ” ที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงไว้วางพระราชหฤทัยให้ “เจรจาความรับสั่ง” และดำเนินวิเทโศบายในช่วงลัทธิจักรวรรดินิยมเรืองอำนาจให้ “สยาม” พ้นจาก “จระเข้และปลาวาฬ” ในห้วงมหาสมุทรของความผันผวน เมื่อมหาอำนาจต่างขีดเส้นแบ่งสร้างอาณานิคมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ไม่เพียงแต่มหาอำนาจตะวันตกเท่านั้น แต่ความสัมพันธ์กับมหาอำนาจในโลกตะวันออกอย่างจีน ก็เป็นสิ่งที่ต้องพิเคราะห์การแสดงบทบาททางการทูตใน “โลกยุคใหม่” ที่คืบคลานมาถึงสยามอย่างระมัดระวัง

การเสวนานี้จะนำเสนอบทบาทของขุนนางสกุลบุนนาค ผู้รับสนอง “พระราชวิเทโศบาย” และปฏิบัติราชการด้านการต่างประเทศ ด้วยหลักการอันสุขุมคัมภีรภาพ เป็นแม่แบบนโยบายด้านการต่างประเทศที่ “ประเทศไทย” ยังคงใช้และสัมฤทธิ์ผลเป็นอย่างดีจวบจนปัจจุบัน