การบรรยายนี้มุ่งอธิบายมหรสพที่ปรากฏในงานบุญ ซึ่งสัมพันธ์แนบแน่นกับวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรม และพิธีกรรมของสังคมอีสาน เมื่อกล่าวถึงดนตรีและการแสดงอีสานผู้คนส่วนใหญ่นึกถึงมากที่สุดคือหมอลำ ถือเป็นรากฐานทางวัฒนธรรมที่หยั่งลึกในท้องถิ่น ที่ปรากฏอยู่ในงานบุญหลากหลายรูปแบบ จนต่อยอด แตกแขนงออกมาเป็นมหรสพที่หลากหลายตามพลวัตของสังคมที่ปฏิสัมพันธ์กับโลกภายนอกอยู่เสมอ

อย่างไรก็ตาม เมื่อสังคมอีสานเผชิญและสังสรรค์กับวัฒนธรรมอื่นๆ เครื่องดนตรีและรูปแบบทางดนตรีจากภายนอก โดยเฉพาะดนตรีตะวันตก และเทคโนโลยีจึงค่อยๆ เข้ามามีบทบาท และหลอมรวมอยู่ในสภาพแวดล้อมทางดนตรีร่วมสมัยมากยิ่งขึ้น ความหลากหลายของมหรสพ สมโภชจึงเพิ่มขึ้นมากอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ ยังชี้ให้เห็นถึงการสถาปนา “วัฒนธรรมไทบ้าน” ในฐานะพื้นที่ที่พยายามรื้อทลายเส้นแบ่งระหว่างศูนย์กลางกับชนบท วัฒนธรรมกระแสหลักกับกระแสรอง ตลอดจนระหว่างความเป็นอีสานแบบ “ใหม่” และ “เก่า” ซึ่งไม่ได้แยกขาดออกจากกันอย่างชัดเจน แต่ยังเห็นถึงความทับซ้อนและเคลื่อนไหวไปพร้อมกัน

ท้ายที่สุด การบรรยายนี้ต้องการชี้ให้เห็นว่าดนตรีและมหรสพอีสานไม่ได้มีลักษณะตายตัวหรือดำรงอยู่ในกรอบการตีความแบบสองขั้ว แต่ยังมีความหลากหลายของพลวัตทางประวัติศาสตร์สังคมที่เหลื่อมซ้อนกัน ทั้งในมิติของการโอนอ่อน ต่อรอง และการต่อสู้ ขัดขืน ซึ่งล้วนแปรเปลี่ยนไปตามบริบทและเงื่อนไขเฉพาะหน้า ไม่ว่าจะเป็นอำนาจรัฐหรือทุนที่เข้ามาเกี่ยวข้อง